BEOGRAD KOJI VREDI VIDETI
Vaš apartman se nalazi u centru staroga grada, na pešaskoj zoni, odakle možete jednostavno, lako, pešice obići i upoznati najzanimljivija i najatraktivnija turistička mesta. U vašem najbližem okruženjunalaze se ambijentalne celine koje najpotpunije oživljavaju Beograd 19. i početka 20. veka, a preporučuju ih sve naše i strane turističke agencije.
Najinteresantnija celina je beogradska tvrdjava sa Kalemegdanom jer je to ishodište današnjeg Beograda, njegovo urbano jezgro kroz vekove. Na ovom prostoru prepliće se niz kulturoloških slojeva: keltski, rimski, madjarski, vizantijski, turski i srpski. Ovaj prostrani kompleks čine tvrdjava podeljena na gornji i donji grad i kalemegdanski park. Naziv Kalemegdan odnosi se na prostrani plato oko tvrdjave, gornjeg i donjeg grada, koji je po naredjenju kneza Mihajla Obrenovića 80-tih godina 19. veka pretvoren u park. Služio je da se neprijatelj osmotri i sačeka za borbu, zato njegovo ime potiče od turskih rači „kale“ što znači polje i „megdan“ što znači borba. Turci su Kalemegdan nazivali i „Fićir-bajir“ što znači breg za razmišljanje. .
Stari grad je od kraja 18. veka dugo bio vojno sedište, a 1867. godine, posle povlačenja Turaka, na njegovim spoljnim zidinama veliki deo prostora pretvoren je u kalemegdanski park. Odmah je postao glavno gradsko šetalište i nezaobilazna ruta domaćih i stranih turista. To je, možda, jedan od najlepših evropskih parkova, sa čijih se terasa šire vidici prema prostranoj Panoniji i veličanstvenom prizoru – susretu velikih reka Save i Dunava.
U donjem delu tvrdjave nalazi se „Spomen obeležje predaje ključeva beogradske tvrdjave“ izgradjene 1967. godine u kamenu na kome je u reljefu prikazan taj dogadjaj. Spomenik je podignut na istom mestu gde su šestog aprila 1867. godine simbolično predati zlatni ključevi i pročitan ferman sultana Abdul Azisa, kojim se beogradska, kladovska, smederevska i šabačka tvrdjava „predaju na upravu i čuvanje knezu Mihajlu Obrenoviću i srpskoj vojsci“. .
Levo od ulaza u park je spomenik „Borba“ (borba ribara sa zmijom) sa vodoskokom, koji predstavlja čovekovu borbu sa nemani, rad Tome Rosandića 1906. godine.
Pravo od ulaza je impresivan „Spomenik zahvalnosti Francuskoj“, u bronzi i mermeru, autora Ivana Meštrovića. Podigli su ga 1930. godine Društvo prijatelja Francuske i srpskih djaka. Spomenik je posvećen francuskoj vojnoj, ekonomskoj i sanitetskoj pomoći Srbiji u toku prvog svetskog rata.
Desno od ulaza u park postavljene su biste mnogih zaslužnih Srba, pisaca, političara, glumaca, kompozitora (Jovanu Skerliću, Aleksi Šantiću, Stevanu Mokranjcu, Bori Stankoviću i drugima).
U podnožju Jakšićeve kule je 1938. godine uradjena Spomen-kosturnica srpskim ratnicima izginulim 1915. godine u odbrani Beograda. Na ulazu u gornji grad, kod kralj-kapije nalazi se „rimski bunar“, dubok 60 metara, koji su u prvim decenijama 18. veka izgradili Austrijanci. U blizini je velelepni spomenik despotu Stefanu Lazareviću. .
Pored dizdar-kapije Mehmed-paša Sokolović je 1576. godine sagradio spomen-česmu, kao svoju zadužbinu.
Impozantna je Sahat-kula iz 1218. godine koju su turci koristili kao osmatračnicu.
Nebojšina kula, na samoj obali Save, iz 18. veka dobila je staroj istoimenoj kuli izgradjenoj 1460. godine koju su Turci spalili prilikom osvajanja Beograd. Današnja kula Turcima je služila kao tamnica, u kojoj je bio zatvoren i ubijen grčki pesnik i revolucionar Riga od Fere. Ovde je kao osudjenik bio zatvoren i Jevrem, brat Miloša Obrenovića.
Crkva „Ružica“ je zbog svoje istorije i izgleda vrlo atraktivan verski objekat koji je 1730. godine Austrija podigla kao barutanu i magacin za oružje. Posle sticanja slobode 1867. godine pretvorena je u crkvu. Interesantno je da su za obnovu zgrade posle prvog svetskog rata korišćanje sablje, mačevi i čaure.
Na Malom Kalemegdanu nalazi se umetnički paviljon „Cvijeta Zuzorić“, sa stalnom izložbenom salom likovne umetnosti. Ovde se svake godine organizuje „Oktobarski salon likovne umetnosti“. Ispred zgrade je vrlo lepa fontana „Budjenje“ u bronzi postavljena 1936. godine.
Iako je osnovan 1878. godine vojni muzej prvi put je otvoren 1904. godine u gornjem gradu beogradske tvrdjave. Ima oko 40.000 eksponata i sledeće zbirke: za praistoriju, antiku i zapadno naoružanje; orijentalno oružje, nacionalne barjake do 1918. godine, fabričko naoružanje do 1918. godine, vojne odeće i odlikovanja, umjetničkih slika od 17. do 20. veka, zastave do 1918. do 1945. godine, odlikovanja od 1918. do danas. U preko 50 prostorija izložen je materijal koji se može podeliti u četiri osnovne celine: prva je ratna istorija od 8. do 14. veka; druga je period Turske uprave od 14. do 19. veka; treća predstavlja borbu jugoslovenskih naroda za oslobodjenje od prvog srpskog ustanka 1804. godine do kraja prvog svetskog rata; četvrta celina je borba za oslobodjenje od 1941. do 1945. godine.
Medju najzanimljivijim eksponatima su: dva turska koplja i oklopa turskog vezira iz kosovske bitke, kolekcija starog oružja, uniformi i ratnih zastava. Izvan zgrade Muzeja nalaze se samopouneći topovi iz 18. i 19. veka, teško oružje iz prvog i drugog svetskog rata.
Veoma atraktivna ambijentalna celina je kraj oko Saborne crkve, koji se nekada zvao Varoš-kapija.
Tokom 18. i prve polovine 19. veka, dok je grad bio ogradjen šancem, u ovom delu je stajala Varoš-kapija, koja je dobila ime po tome što se kroz nju ulazilo u savsku varoš – srpski deo grada. Posle preseljenja starog srpskog groblja (izmedju Brankove, Pop Lukine i donjeg dela ulica Maršala Birjuzova) na Tašmajdan 1826. godine ovaj kraj se ubrzano razvija. Grade se stambene zgrade, trgovačke, bakalske, lončarske, pekarske, abadžijske i terzijske radnje. Ovde su bile smeštene značajne kulturne i druge institucije mlade tek oslobodjene Srbije, kojih odavno više nema: prva biblioteka, prva štamparija, prvi sud, bogoslovija, apoteka i druge. Ovde su živeli i radili poznati Srbi: Sima Milutinović Sarajlija, Joakim Vujić, Vuk Stefanović Karadžić, Branko Radičević i drugi. Tri stara zdanja su opstala i plene svojom lepotom.
Konak knjeginje Ljubice podignut je 30-tih godina 19. veka, u tzv. srpsko-balkanskom stilu, kao porodična kuća kneza Miloša Obrenovića. Predstavlja najreprezentativniju kuću iz prve polovine 19. veka. Od dolaska na vlast dinastije Karadjordjevića služila je kao licej, sud, umetnički i crkveni muzej.
Zgrada Saborne crkve sagradjena je 1841. godine na mestu crkve iz 18. veka sredstvima beogradske opštine i uz pomoć države i kneza Miloša Obrenovića. Podignuta je u katedralnom stilu, pod uticajem tada vladajućeg klasicizma. Velika pažnja posvećena je umetničkim i zanatskim radovima. U njenoj porti sahranjeni su Vuk Stefanović Karadžić i Dositej Obradović. U crkvenoj kripti su grobovi kneževa Miloša i Mihajla Obrenovića, kao i mošti cara Uroša. U Sabornoj crkvi vršena su miropomazanja kneževa i kraljeva i ustoličenja patrijarha.
Preko puta Saborne crkve je grandiozno zdanje Patrijaršije srpske pravoslavne crkve, u kojoj se čuva bogata biblioteka retkih i starih knjiga i Muzej srpske pravoslavne crkve, koji postoji od 1856. godine. Medju eksponatima Muzeja naročitu pažnju privlači na svili vezena „Pohvala knezu Lazaru“ iz 1408. godine, delo Jefimije Mrnjavčević, prve srpske pesnjikinje, kao i Povelja kneza Lazara manastiru Ravanici iz 1381.
godine. Muzej sadrži zbirke: crkveno slikarstvo, portreti crkvenih lica, stara srpska gravira, rukopisne i stare srbuljske knjige, sve vrste odeždi, razni sakralni predmeti (od metala, drveta, kosti, sedefa, kože), sredjevekovni vizantijski pečati, bogata zbirka ikona i istorijskih dokumenata (rukopis iz 1434. godine pisan po nalogu despota Djurdja Brankovića), prva knjiga štampana u Beogradu 1552. godine, plaštanica kralja Milutina sa početka 14. veka.
Veliku turističku atrakciju predstavlja najstarija beogradska kafana „?“, koja se nalazi preko puta Saborne crkve. Ovu stambenu zgradu, u srpsko-balkanskom stilu, sagradio je oko 1820. godine knez Miloš Obrenović, a zatim je poklonio Naumu Ičku, svom trgovačkom konzulu. Od 1878. godine menjala je vlasnike i nazive, a 1892. godine istaknut je naziv „Kod Saborne crkve“, ali je odmah uklonjen ni crkvenim vlastima ni Uredbi o mehanama. Vlasnik je kao privremeno rešenje istakao samo „?“ i taj naziv ostao je do danas. Znase da je u ovu kafanu 30-tih godina 19. veka navraćao Vuk Stefanović Karadžić, da je 1834. godine u njoj bio postavljen prvi bilijar u Beogradu i da je iste godine ovde bilo „prvo čitalište novina“.
Današnjim trgom „Terazije“ dominira nekoliko lepih, reprezentativnih palata. Najimpresivnija je zgrada hotela „Moskva“, danas najstarijeg hotela u Beogradu, sa fasadom obloženom obojenim mlečnobelim i zelenim keramičkim pločicama. Zdanje je delo ruskih arhitekata. U vreme održavanja Prve konferencije nesvrstanih zemalja pružio je gostoprimstvo Indiri Gandi, caru Haile Selasiju i mnogim drugim državnicima. Ovaj arhitektonski spomenik stavljen je pod zaštitu države. Preko puta „Moskve“ nalazi se hotel „Balkan „ podignut 1936. godine na mestu starog istoimenog hotela iz 1860. godine. U samom centru „Terazija“ postavljen je spomenik „Terazijska česma“, na kamenom postolju, sa metalnom vazom na vrhu. Sagradjen je 1860. u čast ponovnom dolasku na vlast kneza Miloša Obrenovića. Zbog regulacije terena 1911. godine prenesen je na Topčider a 1975. godine opet vraćen na staro mesto. Paralelno sa “„Terazijama“”, nalazi se Trg Nikole Pašića, najmladji trg u užem delu grada izgradjen 1953. godine. Na ovom prostoru nalazi se polukružna palata Doma sindikata, zgrade lista „Politika“ i Muzeja revolucije. Trgom dominira spomenik državniku i političaru Nikoli Pašiću i arhitektonski lepo uradjena fontana.
Za „Kosančićev venac“ može da se kaže da je deo starog Beograda zaustavljenog u vremenu. Tu je još sve nedirnuto, autentično sa turskom kaldrmom, niskim kućama, tradicionalno obojenim žutom bojom, sa slikarskim ateljeima i jednom stranom okrenutom prema Savi.
Ova gradska četvrt čuva bolnu uspomenu na Narodnu biblioteku, osnovanu 1832. godine, koja je sa hiljadama knjiga, medju kojima i onih sa neprocenjivom vrednosti, 1941. godine bombardovanjem potpuno uništena. Danas je ostao prazan i tužan prostor. Nova zgrada Narodne biblioteke Srbije, posebno za nju gradjena, izuzetno funkcionalna, podignta je na novoj lokaciji u Skerlićevoj ulici. Ova biblioteka danas u svojim fondovim ima preko milion i dvesta hiljada knjiga i gotovo isto toliko jedinica bibliotečkog materijala. Raspolaže sa 10 čitaonica i amfiteatrom. Ispred zgrade je postavljen impozantan spomenik Karadjordju Petroviću.
Na prostoru Kosančićevog venca nalazi se kuća Mihaila Petrovića, medju Beogradjanima poznatijeg kao Mika Alas, doktoranta na Sorboni, svetski poznatog matematičara. Bio je profesor Univerzitata u Beogradu, redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti, i dopisni član mnogih inostranih akademija. Aurot je teorije matematičkih spektara i matematičke fenomenologije, kao nove oblasti matematičkih istraživanja. Napisao je nekoliko putopisa sa putovanja po polarnim oblastima i roman „Jegulje“. Ispred njegove rodne kuće nalazi se spomenik u mermeru ovom srpskom velikanu.
Posebno mesto u društvenom životu savremenog Beograda zauzima Skadarlija Skadarlija je vrlo privlačna, vesela, dobro očuvana boemska četvrt u centru grada, sa turskom kaldrmom, prizemnim kućama sa minijaturnim prozorima, niskim tavanicama, sa unutrašnjim prostorijama ukrašenim slikama, crtežima i drugim dekorom iz vremena od pre sto i više godina. Do 1872. godine ovaj prostor zauzima ciganska mahala, uglavljena u napuštenim rovovima ispod odbrambenih gradskih zidina. Tada je čitav ovaj kraj dobio ime Skadarlija.
Od polovine 19. veka ciganske kolibe postepeno zamenjuju zidane kuće zanatlija, kafedžija i sitnih činovnika, a krajem 19. veka ovaj kraj poprima obeležja boemskog, veselog i prisnog ambijenta, naročito od 1901. godine posle rušenja tada najpoznatije beogradske kafane „Dardaneli“, kada se njeni gosti, pisci, glumci, umetnici, preseljavaju u Skadarliju. U skadarlijskim kafanama „Tri šešira“ (najstarijom za koju se zna još od 1864. godine), „Ima dana“, „Dva jelena“, „Skadarlija“ i drugim, jutra dočekuje intelektualna i umetnička elita toga vremena (Djura Jakšić, Vojislav Ilić, Radoje Domanović, Antun Gustav Matoš, Tin Ujević, Dobrica Milutinović) uz starogradsku pesmu i pratnju tamburaša i narodnog orkestra. Današnja „Skadarlija“ nije „boemska četvrt“, ali jeste turistička meka koju ne zaobilaze ni domaći turisti ni poznati svetski državnici, političari i umetnici.
Skrenućemo pažnju na Zeleni venac Zeleni venac se nalazi odmah ispod ulice Maršala Birjuzova, nekada velika bara po kojoj su plovili čamci, isušena je polovinom 19. veka i pretvorena u mali trg, a zatim u park. Dobri poznavaoci prošlosti ovog kraja tvrde da je ovo mesto bilo prvo beogradsko izletište. Posle isušivanja močvare, ubrzano se grade stambene zgrade, kafane i drugi javni objekti. U jednoj zgradi u Brankovoj ulici otvorila je gostionicu mlada Nemica iz Saksonije, koja je umesto firme iznad vrata istakla venac od zeleno obojenog lima, po čemu je čitav kraj dobio ime Zeleni venac. Tada je otvorena i poznata gradska istoimena pijaca koja do danas nije prestala sa radom. Ovde je važna okretnica gradskog saobraćaja, odakle polaze autobuske linije za skoro sve delove grada. .
Neposredno ispod Zelenog venca nalazila se Savamala, danas deo izmedju Save i ulica Gavrila Principa i Sarajevske. Znatan deo ove savske obale, koju beogradjani i danas nazivaju „Savamala“, dugo je pokrivala baruština i u 18. veku ovde su živeli Cigani, siromašni ladjari i bostandžije. Karadjordjevi ustanici su iz ovog kraja otpočeli napad na varoš u šancu i beogradsku tvrdjavu. Posle drugog srpskog ustanka beogradski vezir Marašli Ali-paša poklonio je knezu Milošu Obrenoviću gotovo čitavu Sava malu. Knez je odmah počeo sa uredjenjem ovog prostora, sa ciljem da se na savskoj padini, izvan naselja u šancu, izgradi srpski deo varoši. Tako se Beograd, prvi put u toku svog postojanja počeo širiti prema Savi. Tada su stari stanovnici Sava male preseljeni na Palilulu, u to vreme predgradje Beograda. Danas je „Savamala“ mesto na kome prepliću umetnost i noćni provod. Ovde se nalaze Kulturni centar „Grad“, „Mikser haus“… koji dovode umetnike, dizajnere, svakodnevno organizuju mnogobrojne izložbe i koncerte, predavanja, radionice, beleže i prikupljaju priče starosedelaca, oslikavaju brojne murale. Noćni provod u klubovima i restoranima odiše posebnim šmekom. Upoznajte „Savamalu“, kraljicu beogradskog noćnog života, krunu dobrog provoda i izlazaka, koja je nastanjena raznovrsnim klubovima, kafićima, restoranima i barovima. Savamala je mesto koje spaja urabano sa kulturom, gde zabava može biti i humanog karaktera.
Baš tada, u vreme trasiranja današnje ulice Gavrila Principa, trgovac Manak Mihajlović je oko 1834. godine podigao kuću za stanovanje i kafanu. Slikovitim izgledom, veličinom i dobro odabranim položajem, ova kuća, danas poznata kao „Manakova kuća“, svedoči o vremenu u kome Beograd prerasta okvire turske varoši i počinje dobijati izgled evropskog grada. „Manakova kuća“ danas pripada Etnografskom muzeju.
U ovoj gradskoj četvrti su nezaobilazni objekti“ „Čukur česma”, Dositejev i Vukov muzej, i Bajrakli džamija.
„Čukur česma“, spomenik sa statuom dečaka, u bronzi, podignut je 1931. godine. Na nekadašnjoj česmi, na istom mestu gde se danas nalazi ovaj spomenik, 3. juna 1862. godine turski vojnik je udario srpskog dečaka, šegrta Savu, koji je protestvovao što mu je Turčin sklonio krčag sa vodom. Veliki broj Srba je stalo u odbranu dečaka i opkolilo nekoliko turskih vojnika. Posredstvom srpske policije i predstavnika turskih vlasti, sukob se mirno završio. Medjutim, odmah nakon toga Turci su ubili srpskog tumača pred zgradom policije. Posledica ovog dogadjaja bili su krvavi sukobi izmedju Srba i Turaka, živa diplomatska aktivnost u Srbiji i van nje, i bombardovanje Beograda od strane Turaka..
Ambijentalna celina je i prostor na liniji kalemegdanska tvrdjava – Dorćol, najstariji deo grada. Nekada je Dorćol zahvatao mali deo dunavske varoši, u neposrednoj blizini raskršća četiri ulice, po čemu je i dobio ime, jer turska reč dorćol bukvalno u prevodu znači raskršće. Vremenom je ovo ime obuhvatilo ceo kraj od Studentskog trga do Dunava i od Skadarlije do Kalemegdana. Na Dorćolu su nekada živeli Dubrovčani, Turci, Austrijanci, Jevreji, Grci, Cincari i Srbi. U tom prostoru je u 19. veku postojala jevrejska mahala pa se i danas tu nalazi Jevrejska ulica. Od 1806. godine, od oslobodjenja Beograda, ovde stanuju najpoznatiji Srbi: Karadjordje Petrović u dvoru dahije Mula Jusufa, Mladen Milovanović u kući dahije Mehmed-age Fočića i drugi. Prema oceni turističkih stručnjaka, Dorćol je najvredniji, najlepši i najreprezentativniji deo starog Beograda. Danas je ovo stambeno naselje i šetalište uz Dunav.
U Gospodar Jevremovoj ulici nalazi se Bajrakli džamija iz 1688. godine, jedina preostala od osamdeset džamija. U vreme austrijske vladavine Beogradom u prvoj polovini 18. veka bila je pretvorena u katoličku crkvu, ali su joj Turci po povratku na vlast vratili namenu. Krajem 18. veka zvali su je bajrakli džamija po barjaku koji je na njoj bio istaknut kao znak za istovremeni početak molitve u svim džamijama u gradu. Posle obnove u 19. veku, koju su izvršili srpski knezovi, postala je glavna gradska džamija. Danas je aktivna bogomolja. U njenoj blizini u sastavu tekije (islamska verska sekta), 1784. godine podignuto je turbe „Šejbi Mustafina grobnica“
U istoj ulici je Vukov i Dositejev muzej, najstarija sačuvana turska kuća, podignuta sredinom 18. veka u tradiciji orijentalne arhitekture. U ovoj kući je pred prvi srpski ustanak 1804. godine radila Velika škola, tada najviša prosvetna ustanova ustaničke Srbije, koju je stvorio Dositej Obradović, prvi srpski prosvetitelj i prvi srpski ministar prosvete. Vuk Karadžić je bio učenik ove škole. Prizemlje Muzeja posvećeno je Dositeju Obradoviću, a sprat životu i radu Vuka Stefanovića Karadžića. Vukovu zaostavštinu srpska država je otkupila od njegove ćerke Mine Vukomanović, a 1949. godine otkupila je i kuću od poslednjeg vlasnika i u njoj otvorila muzej.
Posebnu pažnju skrećemo vam na Hram Sv. Save na Vračaru zbog izuzetnog kulturno-istorijskog i arhitektonskog značaja ovog verskog objekta. Prvo ćemo vas kratko upoznati sa istorijom Vračara. 70-tih godina 19. veka, Vračar, danas jedna od centralnih gradskih opština, bila je daleka periferija Beograda.
Na vračarskom polju izvodjene su vojne vežbe i manevri beogradskog garnizona. Godine 1806. na vračarskom polju Karadjordjevi ustanici su savladali Turke. Iste godine tu je pročitan zakon prote Mateje Nenadovića, prvi pisani zakon ustaničke Srbije. U jednom delu ove gradske četvrti izvesno vreme, krajem 19. veka živeli su Saksonci, pretežno preduzimači i zanatlije, pa su neke kafane tada nosile naziv „Kod nemačkog cara“ i slično. Godine 1875. u ovom kraju otvorena je prva plesna škola.
Po naredjenju vezira Kodža Sinan-paše na Vračaru su 27. aprila 1594. godine spaljeni posmrtni ostaci – mošti Sv. Save, prvog srpskog arhiepiskopa i prosvetitelja donesene iz manastira Miloševa. Tri stotine godina nakon ovog dogadjaja 1895. godine osnovano je društvo za podizanje hrama Sv. Save na istom mestu gde su spaljeni njegovi posmrtni ostaci. Zidanje hrama je više puta prekidano. Izbijanje balkanskih ratova, a zatim i prvog svetskog rata zaustavili su sve aktivnosti na gradnji.
Četrdeset godina posle početne ideje, izgradnja Hrama je konačno počela 1935. godine kada je patrijarh Varnava osvetio temelje. Dalja izgradnja je prekinuta 1941. godine. Nemačka okupaciona vojska je ovaj prostor (temelje i zidove visine sedam do deset metara) koristila kao parkiralište a od 1944. godine su taj prostor u istu svrhu koristili partizani i ruska vojska. Patrijarh German 1958. godine dolazi na čelo srpske pravoslavne crkve i odmah obnavlja ideju o podizanju Hrama. Nakon osamdesetosam ponovljenih i odbijenih molbi napokon je počela izgradnja.
Godine 2001. formiran je konzorcijum za finansiranje hrama. Izgradnja je finansirana dobrovoljnim prilozima i plaćanjem doplatnih poštanskih maraka. Hram zauzima površinu od 3.500 m2 u prizemlju uz dodatnih 1.500 m2 na tri galerije. Kupole su ukrašene sa osamnaest pozlaćenih krstova u tri veličine, a u zvonicima se nalazi četrdesetdevet zvona radjenih u austrijskoj livnici. Crkva može da primi 10.000 vernika, a zapadna horska galerija još 800 horista. Hram je obložen belim mermerom i granitom. Živopisanje će biti uradjeno u tehnici mozaika. Hram Sv. Save je najveći srpski pravoslavni hram i najveći pravoslavni hram na Balkanu. Ispod poda hrama je izgradjena crkva Sv. cara Lazara površine 1.800 m2 sa riznicom Sv. Save i kriptom patrijarha pravoslavne crkve, u koju će se sahranjivati upokojeni patrijarsi.
Zemun je naseljen u neolitu. Zbog povoljnog geografskog položaja, u trećem veku pre nove ere ovaj prostor naselilo je keltsko pleme Skordisci i dalo mu ime Taurunum. Po dolasku Slovena naselje je dobilo novo ime – Zemun (zemljan). Istorija grada kao urbanog naselja počinje od 1717. godine dolaskom pod vlast Austrije i ulaskom u sastav Habsburške monarhije. Tada postaje značajno austrijsko vojno utvrdjenje prema Turskoj, a ubrzo i privredni, trgovački, a zatim i kulturni centar šireg pograničnog prostora. Od 1871. godine dobija status „slobodnog grada“, što mu daje snažan podstrek za dalji privredni i kulturni razvoj. Privatne kuće bogatijih gradjana postaju sve veće i raskošnije, „po bečkom ukusu“. Osnivaju se srednje škole, pozorišne družine i pevačka društva. Vreme starog Zemuna najbolje će vam približiti obilazak „Ičkove kuće“ (vlasništvo porodice Karamata) i „Milenijumskog spomenika“ na Gardošu, zemunskom uzvišenju sa kojeg se vide Dunav, Zemun i Novi Beograd.
Najstariji deo kuće porodice Karamata (Ulica Matije Gubca) sa mansardnim krovom, sagradjen je 1763. godine. Od 1772. godine do danas kuća je u vlasništvu porodice Karamata. Dogradnjom i velikom rekonstrukcijom 1828. godine zgrada je zajedničkom fasadom postala jedinstvena gradjevinska celina. Prilikom opsade Beograda u austrijsko-turskom ratu (1788-1799) u njoj je održano savetovanje članova austrijskog ratnog štaba, pa je povodom tog dogadjaja postavljen carski grb na tavanici te prostorije. U revolucionarnim dogadjajima 1848. godine, u ovoj kući je delovao Narodni odbor za borbu protiv Madjara na čelu sa karlovačkim mitropolitom Josifom Rajačićem. Neki podaci ukazuju da je u kuću Karamata dolazio i Vuk Stefanović Karadžić. Porodica Karamata je sačuvala više dragocenih umetničkih predmeta, posebno portreta svojih članova koje su radili poznati slikari.
Prema zapisu, iznad srednjeg prozora glavne fasade „Ičkove kuće“ kuća je sagradjena 1793. godine. Usmeno predanje povezuje je sa Petrom Ičkom, trgovcem i političarem, koji je pred prvi svetski rat iz Srbije pobegao u Zemun i nastanio se u ovoj kući. Početkom 19. veka u prizemlju kuće bila je poznata kafana „Kraljević Marko“.
“Milenijumski spomenik“ na Gardošu podignut je 1896. godine, da obeleži proslavu od osnivanja i hiljadugodišnjeg postojanja Ugarske države (896-1896). Sazidana je kao kula-vidikovac, na najvišoj tački Gardoša, u kombinaciji kamena i cigle. U gradnji su zastupljeni različiti arhitektonski stilovi. Danas su u njoj slikarski ateljei. Na platou Gardoša postavljena je stalna otvorena letnja scena, na kojoj se u toku leta organizuju pozorišne predstave, konceri i druge kulturne manifestacije. Interesantan je „Lamartinov stub“, uradjen 1933. godine od oniksa, nalazi se u gradskom parku na mestu zgrade nekadašnje karantine, u kojoj je 1833. godine boravio francuski pesnik, političar i član akademije Lamartin.
Preporučujemo vam da prošetate Glavnom ulicom i obližnjim Trgom pobede (nekadašnjim Magistarskim trgom), gde su sačuvane skoro sve zgrade iz 19. i početka 20. veka. Fasade ovih zgrada ukrašene su umetničkim i zanatskim radovima brižljivo odabranim i plene elegancijom i dostojanstvom. U ovoj ulici možete da pogledate i zgradu Komande ratnog vazduhoplovstva iz 1935. godine. Po lokaciji, monumentalnom izgledu i opštem utisku, to je najznačajnije arhitektonsko ostvarenje u Zemunu izmedju dva rata. Ukras današnjeg Zemuna i dela dunavske obale Novog Beograda je lepo uredjen kej, koji se proteže od ušća do kraja pristupačne zemunske obale. Čitavom dužinom keja ukotvljeno je desetine brodova-restorana, popularno nazvanih splavova, različitih veličina i boja, sa brižno uradjenim enterijerima i originalno oblikovanim fasadama sa intrigantnim nazivima. Tu možete da čujete različite vrste muzike, da probate razne gastronomske specijalitete. Najbrojniji gosti su mladi, u sezoni se traži „sto više“. Zanimljiv je završetak keja u Zemunu, sa malim prizemnim kućama, u kojim su, verovatno, živele ribarske porodice, a sada su pretvorene u male restorane.
Najposećenije i najlepše beogradsko izletište je Ada ciganlija, izduženo ostrvo nastalo na četvrtom kilometru Save od ušća. Naziv ciganlija verovatno predstavlja toponim keltskih reči „singa“ i „lija“, koja znače ostrvo i podvodno zemljište. Knez Miloš Obrenović je 1821. godine ostrvo proglasio za „državno narodno dobro“, što je ostalo i do danas. Branislav Nušić ga je nazvao „vodeni cvet“ i osnovao istoimeni satirični list. Od tada ovaj prostor je kao magijom privlačio umetnike i boeme, a kasnije i sve gradjane koji uživaju u prirodi. Pregradjivanjem desnog rukavca 1967. godine ostrvo postaje poluostrvo, okruženo nasipom i omedjeno Savom sa jedne i Savskim jezerom sa druge strane. Danas sa Adom medjicom, jezerom i delom makiškog polja zauzima površinu od 800 ha.
Ada Ciganlija je sačuvala svoja prirodna bogatstva koja čine jedinstven eko-sistem i predstavlja ekološku oazu sa svojom mikro-klimom, prijatnijom od gradske. To je velika park-šuma koja se prostire na 288 ha. U njoj dominiraju hrastovi i brestovi, sredinom 20. veka pošumljavana je američkom topolom i zelenim jasenom. U ovoj prirodnoj simbiozi flore i faune, ostrva, reke i dva velika jezera živi veliki broj raznih vrsta ptica i drugih životinja. Do nedavno su se mogle videti i srne, lisice i zečevi, pa čak i divlje svinje. Danas su kroz šumu izgradjene posebne staze za jahanje. Na prostranim travnjacima izgradjeni su tereni za sve vrste sportova: odbojku, rukomet, košarku, fudbal, tenis, ragbi, golf, climbing, skijanje na vodi, skijanje na travi i dr. Sve je u zelenilu, prošarano pešačkim i biciklističkim stazama od tvrdog materijala. Ovo je jedinstveni gradski park u celosti dostupan posetiocima sa posebnim potrebama (toaleti, parking i ostalo). Savsko jezero dugo 4 km i široko 250 m, koristi se, takodje, za sport i rekreaciju. Na njemu je održano na stotine državnih i medjunarodnih takmičenja u sportovima na vodi. Na obali se mogu iznajmiti vodeni bicikli i sve vrste čamaca. Izmedju jezera i 7,5 km duge osvetljene šetačke staze, kojom je ostrvo okruženo, prostire se šljunkovita plaža, koja može da primi i do 40.000 kupača i koja, prema zvaničnim statistikama spada medju najveće i najbezbednije plaže u Evropi (status plave zastavice). Opremljena je kompletnom infrastrukturom (javna kupatila, tuševi, česme, koji se koriste besplatno). Opslužuje je stručna spasilačka služba, nekoliko lekarskih ambulanti, policija i komunalne službe. Oko kupališta se razvio urbano-sportski ambijent. Ugostiteljsku ponudu čini više od 80 restorana i desetine splavova-restorana na vodi, kao i više desetina kućica za odmor duž cele obale Save. Do Ade ciganlije se može doći gradskim autobusom, redovnim prevozom čamcem i biciklističkom stazom. Za one koji dolaze privatnim kolima obezbedjen je prostrani parking.
Botanička bašta (Takovksa br. 43) prvo je bila uredjena za potrebe liceja, odnosno Velike škole. Osnivač botaničke bašte je svetski poznati naučnik Josip Pančić. Preseljavana je dva puta, poslednji put 1889. godine, kada je smeštena na tadašnji voćnjak površine 4,3 ha, vlasništvo kralja Milana Obrenovića, kao njegov poklon. Ima preko 300 vrsta različitog drveća i žbunja, oko 400 vrsta zeljastih biljaka. Na ovom prostoru je uredjen i „japanski vrt“.
Desno od Narodne skupštine počinje Ulica bulevar revolucije, najduža ulica u Beogradu, u kojoj pažnju treba da zadržite na crkvi Sv. Marka, Tašmajdanu i spomeniku Nikoli Tesli. Na tašmajdanskom platiou je posle prvog svetskog rata (1931-1936 godine) počela izgradnja jedne od najmonumentalnijih pravoslavnih bogomolja u gradu – Crkve Sv. Marka. Crkva je završena 1936. godine, ali je bombardovana 1941. godine. Izgradjena je po ugledu na arhitekturu manastira Gračanica, u tzv. stilu srpsko-vizantijske škole. Obnovljena je i aktivna. Prostor koji zauzima poznati i popularni gradski park Tašmajdan bio je pozornica važnih istorijskih dogadjaja za Beograd i Srbiju. U vreme opsade grada 1806. godine, na ovom mestu, koje je tada bilo daleka preiferija centra, nalazio se vojni logor i lični šator vodje prvog ustanka Karadjordja. Ovde je 1830. godine pročitan sultanov hatišerif o unutrašnjoj nezavisnosti Srbije. Po naredjenju kneza Miloša Obrenovića, staro srpsko groblje iz Varoš kapije 1826. godine je preneseno na ovaj prostor, a 1901. godine, po drugi put, izmešteno na današnje novo groblje. Na Tašmajdanu je 1909. godine izgradjena prva seizmološka stanica koja postoji i danas. Od 1952. godine na većem delu ovog zemljišta uradjen je gradski park, sportsko-rekreativni centar sa velikim bazenom i mnogim pratećim ugostiteljskim i drugm objetktima. Interesantno je napomenuti da je Tašmajdan nekada bio veliki kamenolom. Postoji opravdano verovanje da su sva stara beogradska zdanja ozidana kamenom iz ovog kamenoloma. Katakombe nastale vadjenjem kamenih blokova dugo su služile kao vojni magacini i sklonište za vojne ranjenike.
Spomenik Nikoli Tesli, uradjen u bronzi, podignut je 1963. godine ispred zgrade tehničkih fakulteta. Muzej posvećen ovom izumitelju i naučniku, elektrotehničaru i fizičaru, jednom od najplodnijih svetskih genija u oblasti elektrotehnike, nalazi se u Krunskoj ulici. Inače, jedinica za magnetnu indukciju „T“ nazvana je po ovom velikanu. Teslina zaostavština, po njegovoj ličnoj želji, prenesena je u Beograd: biblioteka, obiman dnevnik iz Kolorada, prepiska, laboratorijski elementi, urna kao i neke lične stvari.
U prethodnom tekstu upoznali smo vas sa najznačajnijim kulturno-istorijskim spomenicima i najinteresantnijim mestima u najužem delu Beograda, do kojih iz Ulice Maršala Birjuzova tj. iz svog apartmana, možete da dodjete lako i pešice. Medjutim, ne možemo da vam ne ukažemo i na niz drugih spomenika i mesta značajnih za srpsku nacionalnu i kulturnu istoriju, od kojih su neki poznati i van granica Beograda i Srbije.
Ako krenete Ulicom srpskih vladara na pravcu od Terazija do Slavije, možete pogledati palatu „Beogradjanka“, zgradu Jugoslovenskog dramskog pozorišta i spomen muzej Ive Andrića. Palata „Beograd“ za gradjane Beograda „Beogradjanka“, podignuta je 1974. godine. Radjena je sa naglašenom težnjom da svojom visinom od 24 sprata dominira kao prostorni gradski orijentir. Na njenom vrhu nalazi se gradski radio i TV „Studio B“. Spomen muzej Ive Andrića, dobitnika Nobelove nagrade za književnost 1961. godine, nalazi se u stanu u kome je Andrić živeo, radio i umro. Tu se mogu videti objavljeni i neobjavljeni rukopisi, prepiska, biblioteka, razna priznanja, umetničke slike i drugi predmeti iz njegovog radnog kabineta. Do ulaza u zgradu muzeja dolazi se skretanjem na Andrićev venac, uličicu blago strmu, prepoznatljivu po fontani u kojoj voda teče sa kaskadama.
Dedinje, elitni deo Beograda, prostire se izmedju Topčidera i Banjice. Ovaj kraj je urbanu fizionomiju dobio izmedju dva svetska rata izgradnjom luskuznih vila, sa brojnim privatnim rezidencijama diplomatskih predstavnika akreditovanih u Beogradu. Ovde se nalazi Memorijalni centar „Josip Broz Tito“, „Beli dvor“ i „Stari dvor“, koji su nekada pripadali dinastiji Karadjordjević. Memorijalni centar „Josip Broz Tito“ brine o „Kući cveća“ gde je sahranjen Josip Broz Tito; organizuje posete i razgledanje čitavog memorijalnog kompleksa; izlaže dokumente i predmete koji su u vezi sa Titovim životom i radom. Centar sačinjavaju objekti u krugu Užičke ulice 11-15: „Kuća cveća“, rezidencija, biljarnica, lovačka kuća, stari muzej i spomen zbirka, zatim Muzej 25. maj. Rezidencija Josipa Broza Tita (Užička 15), je zgrada u koju se Tito doseliio neposredno posle oslobodjenja Beograda 1944. godine i iz koje je komandovao završnim operacijama za konačno oslobodjenje Jugoslavije. Ovo zdanje, predratna porodična kuća ing. Aleksandra Acovića, dva puta je rekonstruisana i adaptirana, ostala je Titov dom do kraja života.
U rezidenciji se nalazi veliki broj umetničkih predmeta koje je Predsednik dobio kao poklon. U njegovom radnom kabinetu nalaze se lične stvari: naliv pero, naočare, zlatno-srebrni pribor za pisanje (poklon Predsednika SAD Džona Kenedija), mali stoni sat-kalendar i drugi sitni predmeti. U biblioteci ima oko 9,000 knjiga. U fototeci se čuvaju fotografije o svim njegovim službenim i privatnim aktivnostima od 1948. godine. Lovačka kuća, brvnara u slovenačkom stilu koju je Titu za 60-ti rodjendan poklonila Slovenija, sada je uradjena kao postavka lovačkih trofeja, lovačkog oružja i mnogobrojnih priznanja. Biljarnica je adaptirana zgrada iz 1932. godine. Služila je za pregledanje štampe u jutarnjim časovima, povremeno igranje bilijara i za druge aktivnosti.
Do Novog Beograda i Zemuna stiže se gradskim autobusom za deset minuta. Sednete na Zelenom vencu, izadjete na drugoj stanici i već ste u Novom Beogradu, najvećoj, najnaseljenijoj i najmladjoj beogradskoj opštini, izgradjenoj posle drugog svetskog rata. Videćete široke bulevare, velike stambene blokove, velike moderne zgrade koje su podigle domaće i strane firme, najmodernije hotele, ali sve to možete da vidite po evropskim i drugim gradovima u svetu. Mi vam pažnju usmeravamo na Palatu „Srbija“ sa „parkom prijateljstva“, Sava-centar i Muzej savremene umetnosti, zato što imaju svoju istoriju i zato što su prepoznatljivi u svetu.
Izgradnja Palate „Srbija“ počela je 1947. godine, a završena 1961. godine. Enterijer je uradjen u skladu sa reprezentativnom namenom pojedinih delova (sa akcentom svake od bivših republika SFRJ). Urbanistički, zgrada je koncipirana kao naglašeni objekat sa velikim trgom u pravcu osovinske kompozicije centralnog dela Novog Beograda i sa velikom fontanom.
Sa one strane Palate okrenute prema Dunavu nalazi se „park prijateljstva“ koji zahvata površinu od 14 ha. Po nastanku i načinu uredjenja park je bio jedinstven prostor ne samo u bivšoj Jugoslaviji, nego i u svetu. Povodom prve konferencije šefova i vlada nesvrstanih, održanoj 1961. godine u Beogradu, odlučeno je da se napravi park u Beogradu u kome će svi šefovi delegacija posaditi po jedno drvo. Već odavno državnici ne sade novo drveće.
Muzej savremene umetnosti, kod samog ušća Save u Dunav, osnovan je 1958. godine. Poseduje oko 5.600 predmeta. Ima odeljenje umetničkih zbirki i izložbi, odeljenje za umetničku dokumentaciju i odeljenje za konzervaciju i restauraciju. Organizuje autorske, tematske i retrospektivne izložbe. Zgradu modernih linija čini šest prizmi rasporedjenih u ravnomernom ritmu u dva dela, sa jedinstvenim unutrašnjim prostorom. Muzej prikuplja najznačajnija dela srpskih slikara, grafičara i vajara 20-og i 21 veka, kao i dela umetnika iz celog regiona. Ovo je jedina institucija koja hronološki i antologijski prikazuje savremenu umetnost Srbije i čitavog regiona.
Sava-centar (Milentija Popovića 9) sa korisnom površinom od 12.000 m2 najveći je kongresni i kulturni centar u ovom delu evrope. Ovde su održani značajni evropski i medjunarodni skupovi: Evropska konferencija o bezbednosti i saradnji, Konferencija ministara inostranih poslova nesvrstanih zemalja, Evropska konferencija ministara saobraćaja, Skupština Svetske banke i Medjunarodnog monetarnog fonda, zasedanje OUN i druga. Sava-centar se pojavljuje na kongresnom tržištu.
Topčider je jedno od najuredjenijih beogradskih izletišta. Prostor od 1.113 m2 delom je dobro održavana šuma, delom park sa cvetnim lejama, ukrasnim drvećem i drugim pratećim elementima koji karakterišu dobro organizovan park. U takvom prirodnom ambijentu nalaze se Konak kneza Miloša Obrenovića, stara topčiderska crkva, Dom garde i nekoliko ugostiteljskih objekata koje beogradjani rado posećuju.
Posle konaka za stanovanje svoje porodice u užem centru Beograda, knez Miloš Obrenović podigao je 1834. godine za sebe ovaj konak, sa bogatom unutrašnjom dekoracijom plafona, zidova i niša, u kome je 1860. godine i umro. U ovoj zgradi bio je muzej kneževa Miloša i Mihajla Obrenovića, a 1954. godine tu je smešten Muzej prvog srpskog ustanka, sa tematikom posvećenom čitavom periodu borbi sa Turcima, od 1804. godine do drugog hatišerifa 1839. godine. Ispred ovog starog zdanja nalazi se jedan od najstarijih platana u Evropi, star oko 160 godina zaštićen kao prirodna retkost. U topčiderskom parku možete pogledati i spomenik Arčibaldu Rajsu, u bronzi, podignut 1931. godine, kao i „Obelisk“, u kamenu i bronzi, podignut 1865. godine povodom proslave 50. godišnjice drugog srpskog ustanka.
Spomenik oslobodiocima Beograda 1806. godine nalazi se u Karadjordjevom parku. Podigao ga je 1848. godine knez Aleksandar Karadjordjević, a 1889. godine obnovio kralj Aleksandar Obrenović. Ovo je najstariji javni spomenik u Beogradu.
Svakako biste mogli da obidjete još i: Prva varoška bolnica (Ulica Džordža Vašingtona br. 19) sazidana je 1866. godine kao „bolnica varoši i okruga Beograda“, a praktično je služila za lečenje celokupnog stanovništva Kneževine Srbije. Zemljište za njenu gradnju poklonio je Mihailo Obrenović, a knjeginja Julija je organizovala odbor za prikupljanje dobrovoljnih priloga na teritoriji Beograda i čitave kneževine. Od početka, pa sve do naših dana, služila je u medicinske svrhe.