ISTORIJA BEOGRADSKIH ULICA
Istorija beogradskih ulica je tesno vezana za celokupnu urbanističku i privrednu istoriju grada.Pravce nekih sadašnjih gradskih ulica trasirali su Rimljani, drugih Turci, a nekih lično knez Miloš Obrenović.
Rimljani su odredili pravce današnjih ulica: Ulicu Vase Čarapića, Ulicu kralja Petra, Knez Mihajlovu. U vreme Turaka trasirana je Ulica cara Dušana i neke druge na Dorćolu, a posle prvog i drugog srpskog ustanka knez Miloš Obrenović je odredio pravce prostiranja današnjih ulica Narodnog fronta i Gavrila Principa. Sve ulice obeležene su 1872. i 1888. godine i iz tog vremena potiču imena današnjih ulica: Balkanska, Dobračina, Višegradska, Knez Miloševa, Knez Mihajlova, Kosovska, Simina, Hilandarska.
Knez Mihajlova ulica, prva moderna ulica evropskog Beograda, najstarija je komunikacija od rimskog vremena na pravcu Kalemegdan – jug Srbije. Duž ove ulice podignuto je više slikovitih zdanja u klasicističkom, baroknom i secesionističkom stilu koji joj daju toplinu i šarm. Ovde se nalazi više kulturnih institucija republike i grada: Biblioteka grada, Srpska akademija nauke i umetnosti, „Spasićeva zadužbina“, Palata „Albanija“. U njoj je smešteno više galerija, kafana, trgovina vodećih domaćih i stranih firmi. Ulica je zatvorena za saobraćaj.
Srpska akademija nauka i umetnosti osnovana je 1886. godine na tradicijama Društva srpske slovesnosti i Srpskog učenog društva. Medju njenim članovima bile su svetski poznate ličnosti: Dimitri Mendeljejev, Ilja Rjepin, Lav Tolstoj, Henry Moor, Jan Kasu i drugi, kao i naši poznati naučnici i pisci: Ivo Andrić, Branislav Nušić, Mihajlo Petrović i mnogi drugi.
Izgradnja palate Albanija završena je 1938. godine i to je bila najviša beogradska zgrada. Moderne arhitekture, u to vreme bila je dominirajući visinski regulator prostorne kompozicije duž linije Terazije-Slavija.
Ulica Vase Čarapića, paralelna sa Knez Mihajlovom, takodje je jedna od najstarijih beogradskih ulica u kojoj se u 19 veku nalazila glavna beogradska čaršija. U njoj su danas smešteni: Etnografski muzej , Kolarčev narodni univerzitet, zgrada Beogradskog univerziteta, Kapetan Mišino zdanje, a ulica je okrenuta prema Studentskom trgu.
Etnografski muzej poseduje preko 60.000 predmeta i sledeće zbirke: narodna nošnja, tkanina i ćilimi, privredne sprave, zanati, pokućstvo, posudje i predmeti uz običaje. Poseduje slike, stare fotografije i predmete iz vanevropskih zemalja. Muzej je kao samostalna institucija nastao 1901. godine ali sakupljane etno materijala počelo je mnogo ranije. Poznato je da su neki naši etno materijali izlagani u Moskvi 1867. godine. U toku prvog svetskog rata Muzej je pretrpeo znatne materijalne štete. Danas se smatra jednim od najbogatijih etnografskih muzeja na Balkanu.
Kolarčev narodni univerzitet nalazi se u zgradi koju je kao zadužbinu ostavio Ilija Kolarac. Osnovan je 1878. godine. Ima odeljenje za predavačku delatnost, sa galerijom i bibliotekom, odeljenje za strane jezike i muziku.
Beogradski univerzitet vuče svoje korene Velike škole osnovane 1808. godine, pretvorene u Licej 1838. godine. Prvi srpski univerzitet u današnjm značenju te reči osnovan je 1905. godine.
Kapetan Mišino zdanje je najveća i najlepša beogradska palata druge polovine 19. veka, zavrena 1863. godine. Kao privatna, porodična kuća „dunavskog kapetana“, tada najbogatijeg čoveka u Srbiji Miše Anastasijevića. Vlasnik je već u toku gradnje ovu inpresivnu palatu poklonio srpskom narodu „na upotrebu u kulturne i prosvetne svrhe“. Poštujući volju darodavca, u ovoj zgradi su radile skoro sve značajnije kulturne i prosvetne ustanove Kneževine Srbije, a i kasnije.
Sve ove ustanove okrenute su prema Studentskom trgu, najstarijem trgu u gradu. Za vreme Turaka na ovom prostoru nalazilo se tursko groblje koje je 60-tih godina 19. veka izmešteno, a deo ovog prostora 1824. godine pretvoren je u pijacu. Od 1927. godine ovde je park sa spomenicima zaslužnim Srbima: Dositeju Obradoviću, Vuku S. Karadžiću, Josifu Pančiću. Do prvog svetskog rata u ovoj ulici su bili reprezentativni hoteli „Makedonija“ i „Imperijal“.
Trg Republike, u koji se uliva Ulica Vase Čarapića centar je najužeg gradskog jezgra. Na njemu dominiraju dve značajne kulturno istorijske institucije: zgrade Narodnog muzeja i Narodnog pozorišta, kao i Spomenik knezu Mhajlu. Prvo pozorište u Beogradu počelo je sa radom 1841. godine u Teatru na Djumruku. Današnja zgrada završena je 1869. godine i još uvek ima najveću i najsvečaniju pozorišnu dvoranu u Beogradu. Gradnja je počela na inicijativu kneza Mihajla Obrenovića, a ugradjivanje kamena temeljca obavljeno je samo tri meseca pre njegovog ubistva. Svečano otvaranje Narodnog pozorišta bilo je u oktobru 1869. godine izvodjenjem predstave „Posmrtno slovo knezu Mihajlu“, po tekstu napisanom za ovu priliku.
Narodni muzej spada medju najstarije naučne i kulturno-prosvetne ustanove u Beogradu. Osnovan je 1844. godine uz veliko zalaganje Jovana Sterije Popovića, pisca i tadašnjeg načelnika Ministarstva prosvete. Dugo nije imao svoju zgradu, pa su u mnogim selidbama naročito u toku prvog svetskog rata, stradali i nestali brojni eksponati, pa i čitave zbirke. U sadašnju zgradu, podignutu na mestu poznate beogradske kafane „Dardaneli“, preseljen je 1952. godine. Narodni muzej izlaže, sakuplja i proučava spomenika materijalne kulture i umetnosti na teritoriji Srbije, od vremena prvih tragova ljudske civiliziacije. U svojim fondovima čuva preko 22.600 inventarisanih predmeta, mnogobrojne raznovrsne zbirke praistorijske, antičke i srednjevekovne arheologije, domaće i strane grafike, dela srednjevekovne i novije svetske umetnosti, kao i zbirke starog slikarstva. Poseduje i bogate numizmatičke zbirke. Na Trgu Republike nalazi se i monumentalni spomenik knezu Mihajlu Obrenoviću u bronzi, postavljen 1882. godine. U podizanju ovog spomenika učestvovalo je više srpskih gradova.
Zadužbina Alekse Krsmanovića sazidana je 1885. godine kao privatna kuća nekog trgovca sa prelepom fasadom, na kojoj je posebna pažnja posvećena umetničkim i zanatskim radovima. Braća Krsmanovići kuću su kupili 1898. godine. Posle smrti poslednjeg vlasnika 1914. godine zgrada je po testamentu poklonjena „srpskom društvu“ kao „Zadužbina Alekse Krsmanovića“. Od 1918. do 1922. godine u ovom zdanju bila je privremena rezidencija kralja Aleksandra Karadjordjevića i u njoj je prvog decembra 1918. godine proglašeno ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca u jugoslovensku državu. Menjala je svoje namene, od 1946. godine u njoj je bio diplomatski klub, kasnije Protokol Ministarstva spoljnih poslova SFRJ.
Današnjim trgom „Terazije“ dominira nekoliko lepih, reprezentativnih palata. Najimpresivnija je zgrada hotela „Moskva“, danas najstarijeg hotela u Beogradu, sa fasadom obloženom obojenim mlečnobelim i zelenim keramičkim pločicama. Zdanje je delo ruskih arhitekata. U vreme održavanja Prve konferencije nesvrstanih zemalja pružio je gostoprimstvo Indiri Gandi, caru Haile Selasiju i mnogim drugim državnicima. Ovaj arhitektonski spomenik stavljen je pod zaštitu države. Preko puta „Moskve“ nalazi se hotel „Balkan „ podignut 1936. godine na mestu starog istoimenog hotela iz 1860. godine. U samom centru „Terazija“ postavljen je spomenik „Terazijska česma“, na kamenom postolju, sa metalnom vazom na vrhu. Sagradjen je 1860. u čast ponovnom dolasku na vlast kneza Miloša Obrenovića. Zbog regulacije terena 1911. godine prenesen je na Topčider a 1975. godine opet vraćen na staro mesto. Paralelno sa “„Terazijama“”, nalazi se Trg Nikole Pašića, najmladji trg u užem delu grada izgradjen 1953. godine. Na ovom prostoru nalazi se polukružna palata Doma sindikata, zgrade lista „Politika“ i Muzeja revolucije. Trgom dominira spomenik državniku i političaru Nikoli Pašiću i arhitektonski lepo uradjena fontana.
U blizini je zgrada Narodne skupštine Republike Srbije, jedna od najlepših zgrada u Beogradu. Završena je 1936. godine, posle prekida radova u toku balkanskih i prvog svetskog rata. Oblikovana je u duhu neorenesanse, sa bogatom unutrašnjom arhitektonskom i umetničkom dekoracijom. Ulaz u zgradu ukrašava skulptorska grupa „Igrali se konji vrani“, postavljena 1939. godine, rad Tome Rosandića. U ovoj zgradi proglašen je ustav SFRJ donesen 1945. godine, odražana je prva konferencija nesvrstanih zemalja, konferencija interplanetarne unije kao i mnoge druge manifestacije.
Preko puta Narodne skupštine nalazi se zgrada starog dvora, sada Skupština grada, izgradjena i kao privatna i službena rezidencija kralja Milana Obrenovića. Zgrada je projektovana sa namerom da arhitektonski prevazidje sve što je do tada izgradjeno za zvanične rezidancije srpskih knezova. Izmedju starog i novog dvora (Predsedništvo Republike Srbije) stajao je kneževski konak, prva zgrada izgradjena na „Terazijama“ 1840. godine. U njoj se 1845. godine nalazio dvor kneza Aleksandra Karadjordjevića. U majskom prevratu 1903. godine u ovom konaku ubijeni su kralj Aleksandar Obrenović i kraljica Draga, nakon čega je zdanje srušeno.
Više informacija:
